Orka's verdwijnen uit Marineland? Het Hoe, Wat en vooral: Waarom?  

Inleiding 

In 2021 schreef ik nog een blog hoe goed het ging met Marineland. Hoe dit park van een zeer commercieel dolfinarium echt aan het veranderen was naar een moderne dierentuin met betere verblijven, meer verrijking, shows die veranderd zijn naar presentatie en vooral heel veel educatie aan het publiek. Echte stappen in de goede richting dus! Toch gaat nu het gerucht te ronde op internet dat de orka's zeer snel zullen gaan vertrekken. Wat is hier van waar? Waar gaan ze dan naartoe? En waarom in hemelsnaam als het echt zo goed leek te gaan?! Gaan we deze soort daadwerkelijk verliezen op het Europese vasteland? Dat zou ontzettend jammer zijn.. Ik bezocht het park deze zomer om afscheid te nemen van de dieren die ik vrijwel heel mijn jeugd heb bezocht. Vandaag kijken we naar de druk die op moderne dolfinaria ligt en waarom er bepaalde keuzes worden gemaakt, die niet altijd in het belang zijn van de dieren.

In Marineland leven momenteel vier orka's. De groep bestaat uit een vrouwtje genaamd Wikie samen met haar familie. Dit komt overeen met hoe veel orkagroepen leven in het wild. De vrouwtjes zijn de baas en dominant over de mannelijke dieren. Meestal verlaten mannetjes hun familiegroep zelfs helemaal niet meer en blijven ze hun hele leven in de groep van hun moeder. Vrouwtjesorka's hebben een speciale band met hun zonen, die dus hun hele leven bij elkaar blijven. De groep heeft vaak één matriarch, de dominante orka en leidster van de groep. In Marineland is dat dus Wikie (2001). Verder leven haar broer Inouk (1991) en haar zonen Moana (2011) en Keijo (2013) samen met haar. Alle dieren zijn in Marineland geboren. Zij hebben dus nooit in het wild geleefd. Ik blog al sinds 2008 over de orka's van Marineland. Dit zijn de eerste orka's die ik ooit in het echt zag. In mijn jeugd ging ik er bijna ieder jaar heen! Door de jaren heen heb ik de groep zien groeien. Er kwamen jonge orka's bij en helaas zijn we ook wat dieren verloren. Alle dieren die er nu leven zijn dus in Marineland geboren en heb ik letterlijk op zien groeien. Marineland Antibes opende voor het publiek in 1970. In dit zelfde jaar arriveerde de eerste orka. Sindsdien was het lang het enige park waar je nog orka's kon zien in Europa. Dit veranderde toen Loro Parque in Tenerife ook orka's ging houden in 2006. Momenteel is Marineland wel nog steeds het enige park op het Europese vasteland waar je orka's kunt gaan zien. Aangezien Tenerife een Spaans eiland is langs de kop van Afrika.

 Boven: Orka's in Marineland Antibes. Er leven nog vier deren in het park; "Wikie", "Inouk", "Moana" en "Keijo" allemaal in Marineland geboren.

                                         Wat is Marineland Antibes?

Marineland Antibes of Marineland Côte d' Azur (in het buitenland ook wel Marineland France genoemd) is een zeedierenpark in het plaatsje Antibes in Zuid-Frankrijk. Het is één van de grootste zeedierenparken van Europa en is één van twee parken in Europa waar je orka's kunt zien. Op het Europese vasteland is het zelfs het enige park met orka's. Het andere is Loro Parque gelegen in Tenerife, één van de Canarische eilanden. Tenerife valt onder Spanje, maar in realiteit liggen de eilanden ter hoogte van Marokko, zo'n 4 a 5 uur vliegen vanuit Nederland. Marineland Antibes is dan ook veruit het dichtstbijzijnde park met orka's voor veel landen in Europa en zelfs met de auto te bereiken vanuit Nederland. Het bassin van de orka's is het grootste Orka-bassin ter wereld. In het park kun je naast orka's ook dolfijnen, Californische zeeleeuwen, Patagonische Zeeleeuwen, Steller Zeeleeuwen, Gewone Zeehonden en Zeeberen bewonderen. Er leven ook verschillende soorten vissen en vogels in het park. Marineland is opgericht in 1970 door Roland de la Poype, een voormalige gevechtspiloot van de Tweede Wereldoorlog en gepassioneerd liefhebber van zeedieren. Hij creëerde Marineland met de missie om het leven van grote zeedieren bekend te maken, omdat dit destijds nog nauwelijks toegankelijk was voor een groot publiek. In zijn eigen woorden sprak hij "Ik heb Marineland gemaakt om zeedieren beter bekend te maken en beter te verdedigen tegen de bloedbaden waarvan ze het slachtoffer waren" en "Ik wilde de deuren van een fascinerende dierenwereld wijd openen, een echte les in natuurwetenschappen aanbieden en ervoor zorgen dat iedereen, jong en oud, weggaat met iets om over na te denken". Een mooie visie dus, die behoorlijk goed past in het moderne beeld van dierenparken vandaag de dag, toch kwam Marineland lang meer als een pretpark over dan een dierentuin en is het pas in de laatste jaren echt veranderd in een moderne dierentuin! Ik bezoek het park al meer dan 15 jaar en heb deze verandering dus bewust mogen vastleggen en meemaken. Eerder schreef ik daar al dit blog over.

 Boven: Foto's van de Orka voorstelling in Marineland Antibes zomer 2023, één van de vele presentaties in het park. Zijn ze nog van deze tijd? 

                    Gaan de Orka's inderdaad verhuizen? Zo ja waarnaartoe? 

Hoewel het park dit zelf nog niet officieel bevestigd heeft, gaan de orka's inderdaad verhuizen. Dit hebben ik en vele andere vernomen van mensen die in het park zelf werken. Zij kunnen echter zelf niet naar buiten treden met dit nieuws omdat ze het risico lopen te worden ontslagen of zelfs aangeklaagd, aangezien het park dit nieuws nog niet zelf heeft vrijgegeven. Inmiddels staan er allerlei geruchten op internet over de orka's. Of ze gaan, wanneer ze gaan, waarnaartoe etc. Al zo vroeg als 2019 werd er openlijk gepraat door trainers over een mogelijke verhuizing van de orka's naar Azië. Toen werden er nog parken in China genoemd. Inmiddels weten we dat de dieren naar Japan zullen verhuizen. Hier wordt een nieuw complex gebouwd voor de dieren door Suma Aqua Life Park in samenwerking met Kamogawa Seaworld. Deze twee parken zullen de orka's verdelen over de twee instanties. Kamogawa Seaworld houdt zelf al jaren orka's. Zij hebben echter alleen vrouwtjes, de drie mannetjes uit Marineland zijn dus erg welkom voor eventuele toekomstige fokresultaten.

Zowel parkbezoekers als dierenactivisten zijn niet blij met deze verhuizing. Zowel de facilitieit in Suma Aqua Life Park als in Kamogawa Seaworld zijn namelijk een stuk kleiner dan in Marineland. Het orkabassin in Marineland was tot voor kort het grootste orkaverblijf ter wereld. De dieren zouden er dus op achteruit gaan qua leefomgeving. Ook maken zowel het publiek als enkele trainers/verzorgers zich zorgen over het mentale welzijn van de dieren, die niks anders gekend hebben in hun leven dan het huidige verblijf en elkaars gezelschap. Daarbij is het een lang transport, wat erg zwaar is voor zulke grote dieren als orka's. Is het wel goed voor het welzijn van deze dieren om ze naar een nieuwe, kleinere plek te verhuizen en deze familie uit elkaar te halen?

 Boven: Jong mannetje Moana, die door zijn trainers wordt beschreven als 'moeilijk met veranderingen', wordt hij de dupe van dit nieuwe verhuizingsplan?

                                Waarom wil Marineland de orka's verhuizen?

De vraag die bij velen op komt is, "Waarom?" het is geen geheim dat de Orka's toch wel de grootste attractie zijn van Marineland. Wanneer zij weg vallen, dan valt er een heel groot deel van het park weg. Marineland is niet zo heel groot en bestaat vooral uit het gebied rond de orka's en de dolfijnen. Waarom zou een park in zijn eigen voet schieten en de grootste attractie verhuizen naar Azië? Is het puur geld-gerelateerd? Het is een stuk ingewikkelder dan dat. Dierenparken verkopen geen dieren aan elkaar. Dit gaat op basis van uitwisseling. Vaak in kader van het fokprogramma, of omdat er bijvoorbeeld een overschot is bij het ene park en een tekort of vraag bij het andere. Wanneer het in het kader van het Europese fokprogramma gebeurt zal een stamboek coördinator bepalen welke dieren waar naartoe gaan. Wanneer het gaat om een overige verhuizing kunnen twee parken zelf tot een overeenkomst komen. Hierbij wordt er nog steeds geen bedrag betaald voor de dieren zelf, maar wel voor het aanvragen van de vergunningen en de transportkosten. Het ontvangende park mag wel aanbieden de transportvergoeding te betalen, wat het wellicht aantrekkelijker maakt om de dieren naar dat park te sturen.

De realiteit is dat dierenactivisme steeds sterker groeit. Daarmee groeit ook de publieke mening over het houden van zeezoogdieren in gevangenschap. Veel mensen vinden het niet meer van deze tijd om dolfijnen en orka's in een bassin te houden. Ook op de shows en voorstellingen is kritiek. De dieren zouden kunstjes doen voor het vermaak van mensen, net zoals in een circus bijvoorbeeld. Voorstanders zeggen echter dat het heel belangrijk is dan mensen deze dieren van dichtbij kunnen zien. Daarbij hebben dolfinaria een belangrijke rol in de educatie van het publiek. De dieren zijn hierbij een middel. Een soort ambassadeurs als het ware, die de bezoekers binnen halen en hen een kijkje in de natuurlijke wereld geven. Dit spoort wellicht zelfs aan tot conservatie - het willen behouden van de natuur omdat men een band of gevoel van belang krijgt als ze deze dieren in het echt zien. Volgens dierenactivisten is dit echter onzin of weegt dit niet op tegen het leed wat de dieren ondergaan door in gevangenschap te leven.

In Frankrijk heeft deze discussie inmiddels ook de politiek bereikt. Al jaren wordt er gesproken over een mogelijk verbod op het houden van zeezoogdieren. Een aantal jaren geleden is er zelfs al zo'n verbod ingevoerd; dierenparken mochten geen dolfijnen meer verkrijgen, exporteren en er niet meer mee fokken. Ook de orka's vielen hieronder. Uiteindelijk is dit verbod teruggedraaid, maar inmiddels wordt er opnieuw gekeken naar het invoeren van een dergelijke wet. Zoals het er nu naar uit ziet, zal het per 2026 verboden worden voor dierenparken om orka's en dolfijnen te houden. Hiermee is er een verbod op het verkrijgen, fokken of exporteren van de dieren. De huidige dieren mogen hun leven waarschijnlijk uitleven in de parken waarin ze nu leven, maar er mogen geen shows meer worden gegeven en er mogen geen jongen meer worden geboren. Hierdoor stuit het park natuurlijk op een groot financieel probleem. Orka's en andere zeezoogdieren zijn immens duur om te onderhouden. Denk hierbij niet alleen aan de honderden tot duizenden kilo's vis die alle dieren in het park per dag eten, maar ook het onderhouden van de bassins, het behouden van de waterkwaliteit, het enorme team aan specialisten die iedere dag voor de dieren klaar staan, de medische kosten etc. Wanneer ze de voorstellingen niet meer aan publiek kunnen laten zien zouden ze wel eens veel minder bezoekers kunnen krijgen, waardoor het niet meer te betalen is om de dieren te onderhouden. Het is bekend dat het park al jaren geen winst meer draait, dit zou alleen maar naar beneden gaan wanneer ze de orka's wel nog moeten onderhouden, maar het publiek niet meer kunnen laten betalen om de dieren te zien. Vrijwel alle instanties die zeezoogdieren houden vandaag de dag vragen geld aan het publiek om de dieren te mogen zien, met name in de vorm van shows of voorstellingen. Dit of subsidie van de overheid is over het algemeen de enige mogelijkheid om deze dieren te kunnen houden. Zeezoogdieren zijn namelijk door bovengenoemde reden de duurste dieren om te houden. Daarbij ontstaat er ook nog een kwestie over het dierenwelzijn. Orka's zijn namelijk zeer sociale dieren, waarbij sociale hiërarchie zeer belangrijk is. Het paargedrag en het opvoeden en banden ontwikkelen met jongen is een groot deel van hun leven, net zoals bijvoorbeeld olifanten. Wanneer zij zich niet meer mogen voortplanten zal dus ook het dierenwelzijn omlaag gaan. Daarbij is de huidige vorm van anticonceptie die gebruikt wordt bij orka's schadelijk op lange termijn. Vanuit beide situaties lijkt het dus een beter idee de dieren naar een ander park te sturen, maar waarom dan naar een kleiner verblijf in Japan? Kunnen we niet beter doen voor de dieren? Zelfs sommige huidige verzorgers zijn het niet eens met de verhuizing.  

 Boven: De orka's van Marineland en hun trainers/verzorgers. Zij hebben een hele diepe band, het waren dan ook trainers die de informatie over de verhuizing hebben gelekt en het niet eens zijn met de huisvesting in Japan.

                                               Wat zijn de alternatieven?

Het antwoord hierop is op korte termijn? geen.. Er is nog één ander park in Europa met orka's. Dit is Loro Parque in Tenerife. Zij hebben geen plek voor nog vier orka's in het huidige verblijf en het is onbekend of zijn überhaupt interesse hebben in extra dieren. Naast de parken in Azië zijn er dan in het Westen nog de Seaworld parken, die ook een fokverbod hebben. Daar loop je dus tegen dezelfde welzijnskwestie aan als in Frankrijk zelf. Vrijlaten is geen optie, aangezien de dieren allemaal in gevangenschap zijn geboren. Ze hebben nooit leren jagen of anderzijds overleven in het wild. Ook zijn zij helemaal niet gewend aan de virussen en pathogenen die in het wild voor komen, aangezien ze altijd in een beschermde omgeving zijn opgegroeid. Andersom werkt het natuurlijk ook zo: Zij kunnen ook vanalles bij zich dragen wat schadelijk is voor wilde populaties. Daarbij hebben wilde populaties allemaal een ander dialect, gebaseerd op de locatie waar ze voorkomen. De dieren uit gevangenschap spreken dit dialect niet en gedragen zich waarschijnlijk anders, wat de kans op verstoten worden door een wilde groep groter maakt. Dierenactivisten roepen vaak nog een andere optie: Een "sanctuary". Zo'n sanctuary is op zich een heel mooi idee. Een semi-wilde omgeving, zoals een baai of afgezet stuk zee waar de dieren met 'pensioen' kunnen als het ware. Hier kunnen zij zo natuurlijk mogelijk leven en is er misschien zelfs uitzicht op een herintroductie naar het wild wanneer zij zijn gewend aan de omgeving. Er is alleen één probleem: Er zijn momenteel geen sanctuaries voor Orka's. Er zijn wel ideeën en plannen, die met name door dierenactivisten zijn bedacht, maar er is nog nooit zo'n orka-sanctuary gerealiseerd. Daarbij zullen de kosten echt enorm zijn. Zoals eerder in dit artikel beschreven zijn zeezoogdieren ongelofelijk duur en specialistisch in onderhoud. Er zal dus echt een enorm kostenplaatje zitten aan het realiseren en behouden van zo'n sanctuary. Een kostenplaatje wat tot nu toe niemand nog heeft kunnen opbrengen. Er bestaat momenteel één sanctuary voor beloega's in IJsland. Dit project laat echter zien dat het ook erg problematisch is om dieren die zo lang in gevangenschap hebben geleefd weer te laten wennen aan een natuurlijke omgeving. Zij zijn nu al vier jaar bezig om twee dieren te laten acclimatiseren aan het leven in een baai. Tot nu toe is dat nog niet gelukt en hebben de dieren nog maar enkele weken buiten gespendeerd voordat ze weer naar hun bassin terug zijn verhuisd. Het komt er dus op neer dat hoewel de parken in Azië misschien niet de ideale optie zijn voor deze orka's, het wel de enige optie is op het moment. En dat zal de realiteit zijn voor veel zeezoogdieren. Hoe meer parken er sluiten in Europa, hoe meer dieren er uiteindelijk naar Azië of andere landen buiten Europa zullen verhuizen, waar het welzijn vaak minder is of de regels minder strikt. Helaas is er geen ander alternatief. Het lijkt mij een beter idee de bestaande leefomgevingen van de dieren sterk te verbeteren in plaats van ze proberen 'kwijt te raken'. Nu verplaatsen we het probleem alleen maar en zijn de dieren wellicht slechter af..