Reisoverzicht IJsland - Wilde Orka's en dwergvinvis steak van de gril!

Inleiding 

Zoals jullie in mijn artikel over de SEALIFE Trust beloegas hebben gelezen heb ik recentelijk IJsland bezocht. Ik kan alleen maar zeggen Wat een droombestemming!  dit stond al zowat mijn hele leven op het lijstje. IJsland heeft prachtige natuur en is uniek in vele aspecten. Het land is echt ongekend mooi en echt overal valt je mond open van verbazing. IJsland heeft ook verschillende toeristische highlights zoals de 'Golden Circle', een route waarbij je langs de mooiste bezienswaardigheden komt zoals watervallen en de blue lagoon, waar je in een helderblauwe hete bron kunt badderen, de ijsgrotten in de gletsjers, de vulkaantochten en de IJslandse paarden. Ik heb heel veel ondernomen in een korte tijd. Van de dingen hierboven genoemd tot het spotten van wilde papegaaiduikers en zeevogels en zelfs het beklimmen van een vulkaan! Mijn volledige tripreport kun je binnenkort op mijn persoonlijke pagina's vinden. Voor dit blog wil ik het graag wat korter houden.

Als liefhebber van walvissen en walvisachtigen is IJsland echter een absolute must. Nog nooit heb ik deze dieren in zoveel verschillende vormen zien terugkomen in één land! Daar wil ik het in dit artikel dan ook met name over hebben. De botten van de walvis zijn verwerkt in trapleuningen, poorten en liggen zelfs gewoon als tuindecoratie bij mensen in de voortuin. Walvistochten zijn er volop te boeken vanaf bijna alle kanten van het eiland, (er lopen ook onderzoeken naar specifieke soorten groepen cetacea), er zijn meerdere musea met botten en andere delen van walvisachtigen en sommige musea zijn zelfs compleet toegewijd aan alleen walvissen en walvisachtigen. Sinds kort kun je er dus ook beloegas in gevangenschap zien, een soort die je niet veel tegenkomt in Euopa. Als klap op de vuurpijl jaagt IJsland als één van de weinige Europese landen nog op walvissen. Je kunt in IJsland als toerist zelfs in verschillende restaurants walvis vinden en bestellen(!) Ik ben op verschillende plekken geweest waar je dus op één dag walvissen kunt zien in het wild, ze zien in gevangenschap en leren over hun conservatie in (zowel SEALIFE als de musea) en ze vervolgens op de hoek kunt nuttigen! Echt heel bizar!

                                             Wilde orka's spotten
Mijn absolute droomscenario: Orka's in het wild bekijken en bestuderen. Hoewel ik over het algemeen een voorstander ben van zeezoogdieren in gevangenschap, (in ieder geval in Westerse dolfinaria) zie ik de dieren nog altijd het liefste in hun natuurlijke omgeving. Dit kan helaas niet overal. Veel mensen zullen nooit in hun leven een wilde orka zien. Op een aantal plekken in Europa heb je echter de kans om dit mee te maken. De bekendste plekken zijn Noorwegen, de Straat van Gibraltar en IJsland. Orka's komen op nog veel meer plekken in Europa voor, maar dan vaak sporadisch of moeilijker te vinden. In de bovengenoemde plekken worden ze veel vaker waargenomen en zijn er zelfs vaste groepen bekend. Vaak zijn er lokaal ook wetenschappers en studenten die de groepen bestuderen en proberen te identificeren. Ook in IJsland is dit het geval. Zo kunnen we veel leren over deze dieren. Bijvoorbeeld over hun voeding en migratiepatroon. Ik ben met een piepklein bootje geweest en was heel erg aan het twijfelen of ik een grote of een kleine lens mee moest nemen op de boot. Zeezoogdieren fotograferen op zee is sowieso altijd een hele uitdaging. Uiteindelijk heb ik voor de kleine lens gekozen, ik wilde namelijk niet riskeren dat ik alleen maar door de lens aan het staren was en zelf niets meemaakte. Dit bleek een uitstekende keuze! De orka's kwamen zo ongelofelijk dicht bij onze boot, dat zelfs mijn kleine lens ze niet altijd kon vastleggen omdat ze te dicht in beeld waren! Op een gegeven moment kwam er een groot mannetje recht langs mij boven water en keek me recht aan! Wat een ervaring! De dieren leken echt heel nieuwsgierig naar de boot en kwamen zelf dichterbij, onze motor was namelijk uit en we dreven mee met de golven. Het was een kleine groep dieren met twee grote mannetjes, een aantal vrouwtjes en hun jongen. Er was een heel jong dier bij, dat echt nog een beetje een bruine kleur had! Ook de achtergrond was echt prachtig, de Westmaneilanden waren heel goed te zien vanaf de boot en dan steeds de rugvinnen van de orka's die omhoog kwamen.. wat een droom! Op het eiland kon je de dieren ook heel goed zien vanaf het land. Dit maakte voor prachtige foto's van de dieren in kalm water met een lichte schemering. Het is nu zomer in IJsland, dan wordt het eigenlijk nooit echt donker. De zonsondergang komt rond 02:00 op gang, maar eigenlijk lijkt hij onder te gaan in de zee om vervolgens meteen weer op te komen. Later was het weer wat slechter en zee wat ruwer, dit gaf een veel grauwer beeld.


Walvismusea

IJsland kent twee grote walvismusea: "Whales of Iceland" in Reykjavik en Hvalasafnið á Húsavík (The Húsavík Whale Museum). Beide hebben een unieke expositie met hele interessante stukken. Whales of Iceland heeft met name grote modellen van walvissen, deze hangen aan het plafond waardoor je oog in oog staat met levensechte replica's van de vriendelijke reuzen. Soms zijn ze zelfs wat overdreven qua formaat, maar dit roept wel meer verwondering op over deze prachtige unieke dieren. Je krijgt een gratis audio-tour in een taal naar keuze met allerlei feitjes over de dieren die je kunt bekijken. Dit is ook erg leuk ingericht  voor kinderen en families en echt een uitje. Het walvis museum in Húsavik focust meer op skeletten en botten van de dieren en is een stuk educatiever. Waaronder een prachtig vinvis skelet en zeer complete skeletten van allerlei lokale soorten, maar ook onderdelen zoals een kaakbot van een blauwe vinvis en de gehoorbeentjes van een bultrug. Dit museum doet al sinds de jaren 90' onderzoek naar de walvissen in Skjálfandi Bay, inclusief een identificatieproject. Verder zijn er in verschillende andere kleine musea in IJsland eigenlijk altijd wel wat walvis-stukken te vinden. Wat je heel erg merkt is dat walvissen echt een deel zijn van de cultuur en er heel positief wordt gedacht over de dieren. Er wordt overal ook heel erg respectvol wordt gecommuniceerd over de walvissen en het behoudt van de soorten. Dit vond ik enigszins ironisch aangezien men ook gewoon walvis kan kopen en eten in IJsland. 

Consumptie van Walvis

Het meest controversiële gebruik van de walvis in IJsland is in de keuken en op de menukaart.. Als je op internet gaat zoeken naar de consumptie van walvis of reisgidsen raadpleegt hebben ze eigenlijk allemaal wel een ander verhaal. Volgens de ene bron wordt walvis nog nauwelijks gegeten en eigenlijk alleen voor toeristen klaargemaakt omdat zij het als een exotisch stukje vlees zien, andere bronnen zeggen weer dat er juist alleen in afgelegen traditionele dorpjes nog walvis wordt gegeten. Volgens de ene website kun je het helemaal niet meer vinden en zoek je verder dan staan er zelfs recepten online! Feit is: Ik ben zowel op toeristische als afgelegen plekken geweest en in beide gevallen kon je walvis bestellen in de lokale restaurants. Ik heb dit vlees zelfs op de foto kunnen zetten! Het wordt met name aangeboden in de vorm van sashimi (een type sushi, waarbij het rauw wordt gegeten), maar nog vaker kom je walvis gegrild tegen. Het is dan een lange tijd gemarineerd van te voren. Walvis is in restaurants onder vis te vinden op het menu, het vlees zelf lijkt echter een soort biefstuk. Aan de buitenkant is het net een biefstuk of runderlap, (je zou het zo kunnen verkopen onder die naam) totdat je erin snijdt. Het heeft een iets andere kleur, paarsig-rood, een hele diepe en aparte tint wat eigenlijk het enige is dat verraad dat dit een abnormaal stukje vlees is. Per jaar mag er in totaal op 209 Vinvissen en 217 Dwergvinvissen gejaagd worden. Het vlees van deze walvissen is met name bestemd voor export naar Japan. Volgens een woordvoerder van het ministerie zijn de walvispopulaties sterk genoeg om deze jacht toe te staan. Uiteraard is er heel veel kritiek op dit gebruik. Vroeger, in de tijd dat er nog vrijwel geen import was naar IJsland diende de walvisjacht als een hele belangrijke voedselbron. Er kan namelijk bijna nergens grootvee worden gehouden op IJsland en zelfs één walvis was dan een zeer talrijke bron van vlees. Zo'n dier kon een heel dorp voeden voor een langere tijd, ook ging er bijna niets verloren van het dier in die tijd, alles werd gebruikt. Vandaag de dag is op IJsland vrijwel alles verkrijgbaar in de supermarkt en is de walvisjacht niet meer 'nodig' om mensen te voeden. Het overgrote deel van het walvisvlees gaat dan ook op export naar Japan, een ander land wat nog steeds aan walvisjacht doet. Daar vaarden de walvisvaarders vorig jaar voor het eerst in dertig jaar uit voor een commerciële jacht. Japan stapte per 1 juli 2019 uit de Internationale Walvisvaartcommissie (IWC) zodat het land de commerciële jacht op walvissen kan hervatten. Tot nu toe jaagde Japan wel op walvissen maar dan onder het mom van wetenschappelijk onderzoek. 

                               Klettsvik Baai - Free Willy en beloegas
Klettsvik baai is een prachtige locatie gelegen in Heimaey dat deel is van de Westman eilanden. Ik heb al uitgebreid over deze baai geschreven in mijn artikel over de SEALIFE Trust beloegas.  Deze specifieke baai werd ook ooit gebruikt om de orka "Keiko" uit de "Free Willy" films te huisvesten. De baai was hierbij de overgang van gevangenschap naar het wild. Dit kun je als je oude foto's opzoekt ook heel goed zien. Toen ik klein was heb ik de orka Keiko en zijn proces van gevangenschap naar het wild zeer fanatiek gevolgd. De Free Willy films waren een groot deel van mijn kindertijd en hebben heel erg bijgedragen aan mijn liefde voor zeezoogdieren. Ik herkende echt punten waar ik Keiko op beelden en foto's heb gezien, heel erg apart om te zien. Inmiddels wordt de baai gebruikt door andere zeezoogdieren. Het nieuwe Sanctuary project van de organisatie “ SEALIFE Trust”, deel van corporatie  “Merlin Entertainments” lijkt eigenlijk redelijk veel op de manier waarop Keiko werd gehuisvest in de baai.  Zij zullen twee beloegas, ook wel witte walvissen genoemd (Delphinapterus leucas) een nieuw thuis bieden in de baai in een poging ze een natuurlijkere leefomgeving te bieden. Het doel is de resultaten van dit project te evalueren en uiteindelijk zelfs te gebruiken als een soort blauwdruk voor de rehabilitatie van andere cetacea in gevangenschap. Hierbij moet wel vernoemd worden dat deze twee dieren niet vrij worden gelaten; een kleiner gebied van de baai is afgezet met een zeepen constructie. Dit is een constructie gemaakt van netten, boeien en drijvende platforms. Binnen deze netten zijn ook nog wat kleinere drijvende verblijven te vinden die als medisch bassin en scheidingsbassin zullen dienen. De dieren zullen nooit vrij in de baai zwemmen-wat veel mensen denken bij dit project-, maar ze zullen achter deze netten blijven en de eerste periode met name in de kleinere bassins die daar voor hen geplaatst zijn. Voor het volle artikel over het project en de dieren kun je hier kijken.

SEALIFE Trust

Sinds 2018 is SEALIFE Trust gevestigd op het eiland. Zoals hierboven genoemd zijn zij bezig met een project waarbij twee beloegas die voormalig als showdieren werden gebruikt te introduceren naar een meer natuurlijke omgeving.  Klettsvik baai moet hierbij dienen als "sanctuary". Vooral in de laatste tien jaar wordt dit concept vaak opgebracht in de discussie over cetacea (walvissen en dolfijnen) in gevangenschap en met name door dierenactivisten. In de breedste zin van het woord is een sanctuary een zo natuurlijk mogelijke omgeving wat moet dienen als een toevluchtsoord voor dolfijnen en walvissen die voormalig in gevangenschap leefden. Hierbij ligt de focus op dieren die gebruikt worden voor shows. Hoewel dit concept nu al jaren populair is heeft niemand het echt op een professioneel vlak geprobeerd, dat is, tot vorig jaar toen SEALIFE Trust twee beloegas uit een park in China naar IJsland bracht met het doel ze te gaan voorbereiden op het leven een sanctuary. Wat opvallend is, is dat deze eerste professionele sanctuary niet door een dieren-activistenorganisatie werd gerealiseerd, maar door corporatie Merlin Entertainments, een grote speler in de pretpark en aquarium industrie. Hier was lang niet iedereen blij mee! Ik wilde meer leren over dit project en ik ben een voorstander van zelf gaan kijken en zelf onderzoek doen. Mijn bevindingen heb ik in dit artikel opgeschreven. Inmiddels leven de dieren in de baai, ik bezocht ze net voor hun verhuizing toen ze nog in hun 'care pool' in het bezoekerscentrum verbleven. Beloegas zie je zelden in Europa, dus het was sowieso interessant om ze weer eens te zien. Voorheen zag ik ze alleen tijdens mijn eerste stage in Zoo Duisburg en L'oceanografic in Valencia. Het Visitor Center zelf is heel klein. Als je de hele route zou lopen zonder te stoppen om bordjes te lezen/te fotograferen dan sta je waarschijnlijk binnen 5 minuten weer buiten! Je begint in de ontvangsthal waar de kassa en een kleine gift shop te vinden zijn. Wanneer je betaald hebt loop je door een deur en zie je het eerste verblijf; een deel van de permanent opgevangen vogels. Papegaaiduikers en Zeekoeten zijn zichtbaar zowel boven als onderwater in een klein verblijf. Wanneer je verder loopt zie je achter glas het opvang gedeelte van de zeevogels. Hier zie je papegaaiduikers die op dat moment worden verzorgd. Wanneer je de route vervolgd kom je in de aquariumruimte. Hier staan 7 aquaria in verschillende vormen en formaten met lokale vissen en andere zeedieren. De meeste van deze vissen komen uit het museum dat verderop ligt. Het is leuk om de lokale vissen van dichtbij te kunnen zien. Stekelbaarzen, de snotolf, een octopus en een groot aquarium met kabeljauw en zeewolf zijn een aantal voorbeelden van de collectie vissen die je er kunt vinden. Het is een leuke collectie, maar zelfs als je even blijft staan bij iedere bak en wat foto's neemt of bordjes leest ben je eigenlijk in een paar minuten al aan het einde van de aquarium ruimte. Na dit gedeelte begint de tentoontstelling over de beloegas en het sanctuary project.

Overige Bezienswaardigheden

Ik heb zoveel mooie en indrukwekkende dingen gezien dat het echt gewoon teveel is om op te noemen en ik ben niet eens het hele eiland rond geweest! Mijn persoonlijke favorieten naast de hierboven genoemde locaties waren de staafkerk van Heimaey, dit is een prachtige, zwarte houten kerk die door Noorwegen is geschonken aan IJsland ter gelegenheid van 1000 jaar Christendom in IJsland. De stijl sprak mij heel erg aan. Ook de vulkaan van Heimaey beklimmen was een van de hoogtepunten van de trip. Je hebt dan zicht over het hele eiland en de overige Westman eilanden op de achtergrond. De Hallgrímskirkja (kerk van Hallgrím) heb ik ook bezocht en dit is nogal een contrast met het kleine, houten kerkje in Heimaey. Dit gevaarte is met zijn 74,5 meter en witte graniet heel erg imponerend. De stijl is ook erg apart. Voor de kerk staat het standbeeld van Leif Eriksson, zoon van Erik de Rode, de vermoedelijke eerste Europese kolonist van Noord-Amerika. Wat ik aan kan raden wanneer je IJsland wilt bezoeken zijn de "Golden Circle" locaties. De Golden Circle van IJsland is een route die veel bezoekers afleggen als ze naar IJsland gaan. Het is een populaire route van ongeveer 300 kilometer lang die, zoals de naam al doet vermoeden, in een cirkel loopt en waarop verschillende indrukwekkende highlights zijn te vinden: Imposante watervallen, uitgestrekte landschappen, Reykjavik, indrukwekkende geisers en warmwaterbronnen (de Blue Lagoon!). Ook een walvistocht zou ik zeker niet afslaan in IJsland. Orka's, bultruggen en dwergvinvissen zijn er regelmatig heel goed te zien. Los van grote bezienswaardigheden is rondrijden en reizen in het landschap van IJsland alleen al een genot. Ook het proeven van lokale gerechten en het rondneuzen in de winkeltjes van steden en dorpen is heel gezellig. Dit is zeker een land waar ik nog terug wil komen!

                                                   Een aantal van de bezienswaardigheden en  landschappen.