Dolfijnen van Jardim Zoológico de Lisboa  

Inleiding 

In mijn persoonlijke missie om alle Europese dolfinaria te bezoeken (en ik ben erg dichtbij inmiddels!) kwam ik in Portugal terecht, bij Jardim Zoológico de Lisboa oftewel de dierentuin van Lissabon. Het is ontzettend interessant om zo over heel Europa de verschillen en gelijkenissen te zien in het houden, trainen en verzorgen van dolfijnen. Vorig jaar heb ik zeven verschillende dolfinaria bezocht, ik ben heel benieuwd wat dit jaar weer gaat brengen! Het is in ieder geval iedere keer weer een avontuur met nieuwe, maar soms ook bekende dieren om te ontmoeten, heel veel verschillende toegewijde mensen te ontmoeten en de verschillende trainingstechnieken te mogen zien en soms zelf mee te mogen doen! Hoewel dolfinaria ieder jaar meer onder vuur komen te liggen door dierenactivisme en het veranderende beeld van het publiek, blijven de trainers en verzorgers echt hun uiterste best doen. Hiermee bedoel ik zowel het zo goed mogelijk verzorgen van de dieren (de kwaliteit van dierzorg voor zeezoogdieren ligt in Europa echt heel hoog!) en het publiek te voorzien van educatie en aan te sporen tot conservatie. Iets wat toch wel het bestaansrecht is van dolfinaria in de moderne tijd. Hoewel ik absoluut niet tegen de huidige manier van houden en de opzet van dolfinaria vandaag de dag ben, is er absoluut ruimte voor verbetering naar mijn eigen mening. Veel dolfinaria stammen uit de jaren 70', 80' of 90' en zijn vandaag de dag erg verouderd. Het dolfinarium van Jardim Zoológico de Lisboa (en eigenlijk een groot deel van de dierentuin) is daar een voorbeeld van. Toch betekent een verouderd of klein verblijf niet altijd meteen slechte zorg! Iets wat ik zelf in persoon heb mogen ervaren in bijvoorbeeld Oost-Europa, maar ook het voormalige Delphinarium Münster.

Omdat ik nu al meer dan 15 jaar interesse heb in deze branche en sinds 10 jaar werkzaam ben in de dierzorg en het trainen van dieren heb ik al bewust een verandering gezien en meegemaakt in het houden en presenteren van dolfijnen. Parken gaan de dieren natuurlijker houder, zich meer richten op educatie en zijn wat bewuster bezig met wat nog allemaal kan in de show - die nu vaak presentaties of voorstellingen zijn geworden. Helaas sluiten ook een hoop parken hun dolfinarium door het steeds kritischer wordende publiek en de druk die dierenactivisme met zich mee brengt. Naar mijn mening is dit niet de oplossing. Er zijn namelijk nog geen goede opties voor de dieren die dan overblijven na zo'n sluiting. Vaak worden ze gewoonweg naar een ander park verhuisd. Hierbij zijn de dieren soms zelfs slechter af dan waar ze vandaan komen. Denk aan een kleinere huisvesting, een meer klassiekere show-setting dan waar ze vandaan kwam, of minder sterke regelgeving in het land waar ze vervolgens terecht komen. Om nog niet te beginnen over het lange en stressvolle transport voor de dieren die vaak al een dagje ouder zijn. Er bestaan helaas nog geen reële 'sanctuaries' voor tuimelaars. Een sanctuary is een omgeving die vaak wordt geopperd door dierenactivisten, waar de dieren in een semi-wilde omgeving kunnen leven en als het ware met 'pensioen' kunnen gaan. Met misschien zelfs een uitzicht op vrijlating in het wild. Vooralsnog bestaan deze sanctuaries helaas niet en zijn er alleen een aantal gefaalde projecten bekend waarbij dieren zijn gestorven of verhongerd na een vrijlating. In de huidige situatie verplaats je het probleem dus alleen maar bij de sluiting van een park, terwijl de dieren nog steeds in een ander park terecht komen of wellicht zelfs slechter af zijn.

                                                        De Dierentuin

De dierentuin van Lissabon is ontzettend oud! Met haar bijna 140 jaar is het één van de oudere dierentuinen van Europa. Dit is ook goed te zien aan de uitstraling van het park. Oude bomen, begroeiing, paadjes, standbeelden geven je echt het gevoel dat je in een ouderwetse dierentuin loopt. Helaas is dit ook nog te zien aan sommige verblijven. Victoriaanse stijl vogelkooien en een apengallerij waarbij allerlei middelgrote apensoorten langs elkaar in verblijven werden gehuisvest zijn hier voorbeelden van. Ook had het berenverblijf nog een ouderwetse en typerende 'berenkuil', iets waar moderne dierentuinen juist vanaf willen. Over het algemeen zagen de dieren er goed verzorgd uit, maar er waren duidelijk verblijven bij die bijvoorbeeld niet meer aan het huidige 'Nederlandse beeld' en de moderne standaarden voldoen. Dat zeggende waren er ook al een heleboel moderne verblijven! Vooral het complex voor mensapen was indrukwekkend! en ook de olifantenvallei was ruim en voorzien van veel natuurlijke elementen en verrijking. Het leeuwenverblijf was eveneens indrukwekkend. Door de dierentuin heen loopt een kabelbaan waar je gratis gebruik van kunt maken. Hierbij heb je een heel mooi overzicht van de dierentuin. Van bovenaf zie je ook wel heel goed het verschil tussen de verouderde en moderne verblijven, met name aan de dakconstructies. Het was een interessante mix van historie en moderne verblijven. 

De oorspronkelijke faciliteiten, geopend in 1884 , bevond zich in het Parque de São Sebastião da Pedreira, en werden in 1894 overgebracht naar Palhavã, op het land waar vandaag de dag de Calouste Gulbenkian Foundation is gevestigd. Later, in 1905, werd de dierentuin overgebracht naar de huidige locatie, op Quinta das Laranjeiras, in Sete Rios. De oprichters waren Dr. Van Der Laan, destijds eigenaar van het grootste pluimveebedrijf van het land, Dr. Sousa Martins en May Figueira. Samen besloten ze een zoölogische instelling voor dieren en planten op te richten, naar het voorbeeld van wetenschappelijke dierentuinen die al in Frankrijk en Nederland (Artis) bestonden. Dit werd mogelijk gemaakt door de uitzonderlijke geografische ligging van Lissabon, waardoor de acclimatisatie van veel exotische soorten werd vergemakkelijkt. Aan het einde van dat jaar reisde de groep door Europa. Ze bezochten dierentuinen die al in een aantal Europese hoofdsteden bestonden, en verzamelde kennis voor de oprichting van de dierentuin in Lissabon. Vandaag de dag huisvest de dierentuin ongeveer 2000 dieren van 300 verschillende soorten. 

                                                             Dolfinarium

De geschiedenis van het dolfinarium in Lissabon is enigzins vaag en onduidelijk. Er is al informatie over 'het eerste dolfinarium' zo vroeg als 1988. Toen er drie dieren uit Brazilië naar Lissabon werden geïmporteerd. Dit waren de dieren Missy, Pinnochio en een naamloos dier uit Acuarama. De dierentuin opende echter haar dolfijnenhabitat pas in 1995. Waarschijnlijk ging het bij deze eerste dieren om een tijdelijk verblijf, zoals je deze veel zag toen in Europa. Deze werden vaak "Florida shows" genoemd, omdat de eerste dolfijnenshows bekend werden vanuit Florida. De meeste dieren in die eerste shows kwamen daar vaak ook daadwerkelijk vandaan. Deze -vaak tijdelijke- shows doken veel op in Duitsland, Spanje, Zwitserland en Italië. Het huidige dolfinarium in de dierentuin zelf werd op 18 mei 1995 ingehuldigd onder naam "Baía dos Golfinhos". Het vertegenwoordigd een typisch Portugees vissersdorpje, inclusief een recreatie van een vuurtoren. Het dolfinarium bestaat uit een reeks van drie bassins en een medpool. Het diepste punt is 6 meter diep en het complex is 36 meter in diameter. Het heeft een capaciteit van 1800 personen en biedt dekking voor regenachtige dagen en de intense zomerzon. Voorheen werd er ook een zeeleeuwenshow gegeven, maar vandaag de dag leven er alleen dolfijnen. De dolfijnenshow heeft wat educatieve aspecten, maar is met name nog een klassieke 'show'. Met muziek, high-energy gedragingen en waterwerk. Ook bevindt zich in de zoo nog een tweede dolfijnenverblijf, de 'lagoon'. Hier worden wel eens moeders met jonge dieren gehuisvest. Op het moment staat dit verblijf leeg. Dit dolfinarium kwam bij mij persoonlijk jaren geleden al op de radar. Rond het jaar 2006 begon ik met zoeken op het internet naar de verschillende dolfinaria in Europa. Hoewel er toen nog weinig informatie te vinden was en bijna geen foto's op internet stonden (de eerste smartphones waren toen nog niet eens uitgebracht, dus niet iedereen had een camera op zak in die tijd). begon ik ik te corresponderen met een meisje dat vrijwilliger was bij het dolfinarium in Lissabon. Zij stuurde mij wel eens foto's. Zo ook van Nazaré, een jonge griend die gered werd op 27 augustus 2007. Grienden werden toen al niet veel gehouden in gevangenschap, dus dat was redelijk speciaal! Nazaré kon uiteindelijk niet meer worden uitgezet in het wild en bleef in permanente opvang in het dolfinarium van Lissabon. Ik heb de foto's die we uitwisselden nog steeds. Een griend zo zwemmend en springend tussen de tuimelaars! Echt een absurd gezicht! Uiteindelijk probeerde Seaworld Orlando in de Verenigde Staten een vergunning rond te krijgen om Nazaré te importeren. Zo kon hij leven met soortgenoten, aangezien Seaworld al twee vrouwelijke grienden had. Helaas overleed Nazaré op 4 juni 2009. De doodsoorzaak was volgens de dierentuin verdrinking, omdat hij vast was komen te zitten in de structuur van het bassin.

                                                            Dolfijnen

Het huidige dolfinarium opende op 18 mei 1995 met de dolfijnen Spray en Coral uit Marine World Vallejo en Lucky en Hastings uit Brookfield Zoo. Coral stierf helaas nog geen jaar later al om onbekende redenen. Spray stierf op 19 maart 1998 tijdens complicaties bij de geboorte van haar eerste kalf. Lucky en Hastings deden het goed in Lissabon en hebben er jaren geleefd tot zij uiteindelijk op 7 juni 2002 terug keerden naar Brookfield Zoo. In 1996 werden zij vergezeld door Soda en Kobie, die beide uit Dolphin Connection kwamen op 25 oktober. Soda en Kobie leven vandaag de dag nog steeds in het dolfinarium. Op 17 mei 1999 kwam daar ook nog het vrouwtje Victoria aka Vicky bij vanuit Zoo Barcelona, waar zij op 16 juni 1996 was geboren. Ook Vicky leeft vandaag de dag nog steeds in het park. Door de jaren heen hebben Soda, Kobie en Vicky verschillende jongen gekregen, maar vaak overleefde deze het niet lang, of waren er al complicaties tijdens de dracht. Toen Lucky en Hastings terug verhuisden naar Brookfield Zoo had het dolfinarium bovendien geen mannelijk fokdier meer. Daarom kwam in november 2006 Neo aan uit Zoo Barcelona. Hij was toen nog maar drie jaar oud en zou de toekomstige fokstier worden van het dolfinarium. Na een aantal jaren gaf dit echter nog steeds geen resultaat. Het dolfinarium nam toen een vrij opmerkelijke stap: zij importeerden in 2011 een mannelijk dier genaamd Ajax vanuit Seaworld Orlando in de Verenigde Staten. Dit lijkt op het eerste gezicht niet zo raar, aangezien veel van de eerste dieren hierboven beschreven uit de Verenigde Staten kwamen, maar vanuit de rest van de dolfinarium branche werd hier erg op neergekeken. Er was namelijk een groot mannen-overschot in Europese dolfinaria. Het dolfinarium had dus makkelijk een onverwant mannelijk dier uit een ander park in Europa kunnen krijgen, deze waren er namelijk in overvloed! Ook zou zo het veel duurdere en ook langere (dus zwaarder voor het dier) transport vanuit de Verenigde Staten zo vermeden kunnen worden. Waarom het dolfinarium van Lissabon alsnog koos voor Ajax is onbekend. Hoe dan ook, dit keer werkte het! Ajax verwekte twee zonen. Vicky beviel van haar zoon Yuky op 10 oktober 2013 en Soda beviel van Sado op 25 mei 2016. Helaas mocht Ajax zijn tweede zoon nooit zelf ontmoeten; hij overleed op 28 oktober 2015 aan een bacteriële infectie. Soda was toen al drachtig (dolfijnen dragen ongeveer 12 maanden). Er zouden nog twee jongen geboren worden in  Jardim Zoológico de Lisboa; Ricky, een zoon van Vicky op 15 november 2017 en de jongste telg, Troia op 28 januari 2020, de moeder van Troia is Soda. De vader van de laatste twee jongen is Neo.

Er leven vandaag de dag acht dolfijnen in het dolfinarium van Dolfijnen van Jardim Zoológico de Lisboa. Hierboven zie je ze allemaal langs elkaar. Deze kun je in twee groepen verdelen; de oudere dieren en de jonge dieren. Of de vrouwtjes v.s. de mannetjes. De groep bestaat uit de volwassen vrouwtjes Soda, Kobie en Vicky samen met het volwassen mannetje Neo. Verder zijn er nog vier jonge dieren die geboren zijn in Jardim Zoológico de Lisboa. Dit zijn Yuki, Ricky, Sado en Troia.