Gewone dolfijn Djay-Lynn bij SOS Dolfijn  

Inleiding 

Woensdag 11 februari is in de ochtend bij Wierum een gestrande gewone dolfijn gevonden op het wad. In Nederland hebben we een gespecialiseerd opvangcentrum genaamd SOS Dolfijn, die zich inzet voor walvisachtigen in nood. Terwijl de dolfijnenambulance van SOS Dolfijn meteen vertrok, bleef Dierenambulance Dier In Nood ter plaatse om het dier te ondersteunen. De hulpverleners hielden de dolfijn nat tot verdere hulp arriveerde. Het dier lag diep in het slib en moest met veel mankracht worden uitgegraven en bevrijd. De dolfijn is aan het einde van de middag aangekomen bij het gespecialiseerde opvangcentrum van SOS Dolfijn op Landgoed Hoenderdaell in Anna Paulowna. Het gaat om een vrouwtje van 195 centimeter en 82 kilo. De gewone dolfijn heeft dankzij de geweldige inzet van de vrijwilligers haar eerste nacht goed doorstaan. Inmiddels heeft ze ook haar eerste visjes gegeten. De eerste uren droegen de vrijwilligers nog beschermende pakken, aangezien zelfs een verzwakte dolfijn een flinke staartslag kan geven. Inmiddels is dit echter niet meer nodig omdat het dier zich rustig gedraagt tegenover de verzorgers. Bij aankomst heeft de dierenarts van SOS Dolfijn direct een medische controle uitgevoerd. Er is bloed afgenomen en geanalyseerd. Hieruit bleek dat een aantal waarden afwijkend waren, waardoor het voorlopig nog spannend blijft of de dolfijn volledig zal kunnen herstellen. Het is behoorlijk bijzonder dat er nu een echte dolfijn in het opvangcentrum is! Normaal gesproken zijn het met name bruinvissen die worden opgevangen door SOS Dolfijn, al hebben zij in het verleden ook andere dolfijnen opgevangen. Bijvoorbeeld Witsnuitdolfijn "Robbie" en ook gewone dolfijnen! Van de vinder en hulpverlener ter plaatse, Rinaldo, heeft zij inmiddels de naam Djay-Lynn gekregen. Ze is dus woensdagavond in het centrum aangekomen. Ik bezocht haar vrijwel meteen; de ochtend nadat ze was opgevangen.

De gewone dolfijn  (Delphinus delphis) is geen vaste bewoner van de Noordzee, maar ze worden er wel vaker waargenomen en dat is niet meteen reden tot paniek. Net als bijvoorbeeld bij de bultrug. Ze kunnen tussen de 165 en 200 centimeter lang worden wegen tot 200 kilo. Het is een kleine tot medium dolfijnsoort met een donkere rug, lichte flanken en een opvallende créme tot geelkleurige vlek. Het patroon op de rug gaat over in de flanken met een soort V-vorm, waaraan je ze goed kunt herkennen. De gewone dolfijn is ook de dolfijn die vaak voorkomt op Griekse en Romeinse mozaïeken en munten. Gewone dolfijnen behoren tot de snelste dolfijnensoorten: ze kunnen snelheden halen tot zo’n 60 km/u. Je ziet ze vaak springen of surfen op boeggolven van schepen. Ze leven in grote groepen (pods) van soms honderden tot zelfs duizenden dieren. In zulke superpods werken ze samen om vis bijeen te drijven. Ze jagen vaak in coördinatie: één groep jaagt de vis op, een andere snijdt de vluchtwegen af. Ze komen voor in warme en gematigde zeeën zoals de Atlantische Oceaan, Stille Oceaan, Middellandse Zee etc. Waarom deze dolfijn alleen was en zo ver uit haar normale leefgebied is geraakt, is nog niet bekend. Het opvangcentrum van SOS Dolfijn onderzoekt nu hoe het met het dier gaat en wat er nodig is voor herstel. De dolfijn was bij aankomst nog te zwak om zelfstandig te zwemmen en wordt op het moment van schrijven nog dag en nacht ondersteund door vrijwilligers. De eerste dagen zijn cruciaal voor haar herstel.

                                                                       Djay-Lynn

Djay-Lynn heeft haar eerste nacht in het opvangcentrum dus goed doorstaan. Ze moet op het moment van schrijven van dit artikel nog continu worden ondersteund door vrijwilligers. Als walvisachtigen op het strand terecht komen krijgen zij namelijk vrijwel altijd last van hun spieren. Ze hebben geen middenrif en de buik is daardoor vrij zacht en onbeschermd. Als ze dan op een vaste ondergrond komen te liggen drukt al hun gewicht hierop. Hierdoor krijgen ze spierpijn, maar kunnen ze ook spierschade of bij een langere periode zelfs interne schade oplopen! De eerste periode bij de opvang van een dier zijn altijd cruciaal. Ze is meteen onderzocht en er zijn monsters afgenomen die vervolgens worden onderzocht in Utrecht. Uit de eerste monsters bleek dat er wat afwijkende waarden waren, wat zorgelijk is. Bij gestrande dieren is er vaak toch wel iets aan de hand. Hoewel ze er redelijk goed uit zag, niet super mager, geen grote verwondingen etc. is er natuurlijk een reden dat ze daar geraakt is in de eerste plaats. Wat mij opviel is dat ze rakemarks op haar lichaam heeft. Dit zijn krassen die ontstaan bij sociaal gedrag tussen dolfijnen. Bijvoorbeeld bij het spelen, stoeien of bepalen van de sociale hiërarchie. Dat betekent dat ze dus nog recentelijk wel contact heeft gehad met andere dolfijnen en dus geen solitair bestaan heeft geleefd. Ook kwam ze redelijk alert en sterk over. Bij het onderzoek, maar ook tijdens het dragen in het water bracht ze regelmatig haar kop of lichaam omhoog. Naarmate de dag vorderde leek ze ook al meer mee te bewegen met haar staart. Het is nog veel te vroeg om iets concreets te zeggen over haar gezondheid, maar dit maakte me voorzichtig hoopvol. Ze eet dus ook al visjes, die nog wel met hulp moeten worden toegediend. Hierbij gaf ze ook wel wat protest, met flinke staartslagen, maar als de vis uiteindelijk in haar bek zat at ze deze wel op. Er werd opnieuw bloed afgenomen, geluisterd naar haar longen en er werd een echo gemaakt om haar toestand verder te bepalen. Ik hoop echt dat dit prachtige dier het gaat redden. Het is in ieder geval een zeer bijzondere ervaring voor zowel SOS Dolfijn als de bezoekers van het opvangcentrum. Het gebeurt niet zo vaak dat er een dolfijnsoort wordt opgevangen, het overgrote deel van de opgevangen dieren zijn natuurlijk bruinvissen, een kleine walvisachtige uit de Noordzee. Het team wordt echter ook getraind voor situaties met grotere dieren en dat was heel goed te zien! Ze gingen heel kundig met het dier om. 

^{Update: Helaas is Djay-Lynn in de nacht van maandag 16 op dinsdag 17 februari overleden, nog geen week nadat ze werd opgevangen. Hoewel ze in eerste instantie wat leek te verbeteren kreeg ze last van krampen en ongemak. De dierenarts is nog ter plaatse gekomen om te kijken of de situatie nog humaan genoeg was om haar in leven te houden, maar uiteindelijk is ze zelf overleden. Op 14 februari, drie dagen na de stranding van Djay-Lynn werd op bijna dezelfde plek een tweede Gewone Dolfijn gevonden. Dit dier was helaas al overleden. Aangezien de locatie en de zeldzaamheid van deze soort in de Noordzee is het zeer waarschijnlijk een groepsgenoot van Djay-Lynn. Beide dieren worden onderzocht in de Universiteit Utrecht. Hoewel het een tragische gebeurtenis is, kunnen we dankzij deze dieren dus wel onderzoek doen en veel leren over de soort en de stranding.}

                                                                  SOS Dolfijn

Stichting SOS Dolfijn is opgericht in 2004 en kwam voort uit de opvangactiviteiten die voorheen door het Dolfinarium in Harderwijk werden uitgevoerd. Bij de overname van de werkzaamheden en oprichting van de stichting was het een logische stap destijds om intrede te nemen in het in 1991 gebouwde opvanggebouw op het terrein van het Dolfinarium. Daar kon SOS Dolfijn gebruik blijven maken van bestaande faciliteiten zoals de kundige waterhuishouding, de viskeuken, het laboratorium en de dierenartsen van het zeezoogdierenpark met hun expertise en kennis. Het opvangcentrum beschikte onder andere over twee speciale opvangbassins, een observatieruimte en bood de gewenste quarantainemogelijkheden. Het Dolfinarium steunde tevens de stichting financieel in de exploitatiedekking. Door de grote ramen rondom het opvanggebouw waren de werkzaamheden van SOS Dolfijn zichtbaar voor alle bezoekers van het Dolfinarium. SOS Dolfijn vangt in het decennium daaropvolgend tientallen bruinvissen en andere walvisachtigen op. Omdat zij een stichting zijn komen de inkomsten vooral via fondsenwerving en donaties. Voor dat eerste is (zelfs na een personeelsuitbreiding en de vele vrijwilligers) vaak weinig tijd vanwege de intensieve opvang en verzorging van de dieren. Daarnaast verloopt het verkrijgen van sponsors en donaties uit ervaring vaak wat moeizaam. SOS Dolfijn merkte dat de huisvesting in Harderwijk voor een continue verwarring zorgde. Men dacht dat de stichting nog steeds onderdeel zou zijn van het commerciële zeezoogdierenpark. Dit stond verdere ontwikkeling en fondsenwerving ernstig in de weg. Ook liepen de visie van het Dolfinarium en SOS Dolfijn steeds verder uiteen. Zodanig dat de beslissing wordt gemaakt om het in dat jaar aflopende samenwerkingscontract niet te verlengen.

In 2017, na de succesvolle uitzet van bruinvis Nena ging SOS Dolfijn opzoek naar een nieuwe locatie. In eerste instantie gingen ze het gesprek aan met Ecomare op Texel en de zeehondenopvang in Pieterburen voor een mogelijke huisvesting bij één van deze partijen. Het leidt echter niet tot een intensivering van de reeds bestaande samenwerkingsverbanden. SOS Dolfijn werd in 2018 al benaderd door de eigenaren van Landgoed Hoenderdaell in het Noord-Hollandse Anna Paulowna. (Inmiddels heet dit park "Dierenpark Hoenderdaell"). Het dierenpark had nog ruimte over waar eventueel een nieuw walvisopvangcentrum kan worden gerealiseerd. Dierenpark Hoenderdaell is dan wel een dierentuin, (iets waar SOS Dolfijn juist liever niet meer mee geassocieerd wilde worden), maar ook een natuurgebied en het biedt ook al plaats aan Stichting Leeuw, een opvangcentrum voor grote katachtigen. Ook hebben zij interesse in de opvang van meerdere soorten zoals vogels en olifanten. Zij stonden dus ook zeker open voor het idee van een walvisopvangcentrum op het landgoed en hun visie lag qua opvang en verzorging op één lijn met die van SOS Dolfijn. Voor de opvang van walvisachtigen op de locatie zijn echter wel veel aanpassingen nodig en dus ook veel geld. Diverse fondsen en subsidieverstrekkers werden benaderd. Ondanks de diverse fondsen lukte het in eerste instantie niet om voldoende financiële steun te realiseren voor de bouw van een nieuw walvisopvangcentrum op het landgoed in Anna Paulowna. Opnieuw werd gekeken naar andere mogelijkheden. Met verschillende locaties werden vervolgens verkenningstrajecten ingezet. Om geen tijd te verliezen waren dit meerdere trajecten tegelijkertijd. Intussen was het al 2020 en was er nog steeds geen nieuwe opvanglocatie. Dit betekende overigens niet dat SOS Dolfijn geen hulp meer gaf aan gestrande bruinvissen en walvisachtigen die in de problemen kwamen. Dankzij steun van onder andere het IFAW bleef SOS Dolfijn hulp bieden en deskundig advies geven bij iedere stranding en melding van een walvisachtige in Nederland. Toen kwam daar het verlossende woord; Het was toch gelukt om een samenwerking aan te gaan met Hoenderdaell en in Anna Paulowna samen een nieuwe educatief walvisopvangcentrum te realiseren! De bouw begon niet lang daarna en in april 2022 was nieuwe opvangcentrum helemaal klaar. Vanaf dat moment kon het ook worden bezocht. Inmiddels zijn er al verschillende bruinvissen verzorgd en hebben zij uitgebreid met een heuze "Waddenbeleving" rond het opvangcentrum. Hier leven twee gewone zeehonden, is een groot buitenbassin gebouwd voor de verdere rehabilitatie van walvisachtigen en kun je door de duinen lopen inclusief thematisatie van het Waddengebied.